Á níunda áratugnum var útbreiddur ótti um að stærstur hluti Íslendinga gæti smitast af eyðni. Sumpart var í gangi ofsahræðsla við þennan skelfilega sjúkdóm sem herjaði fyrst og fremst á samkynhneigða karlmenn. Í júní árið 1985 fjallaði DV um málið og ræddi við yfirlækni á Landspítalanum sem taldi mikla ógn steðja að.
„Mér þykir í sannleika sagt of lítið gert úr þeirri hættu er stafað gæti af alnæmi hér á landi. Menn verða að gera sér grein fyrir að mannkynið og þar með íslenska þjóðin getur staðið frammi fyrir áður óþekktu ógnarástandi, hörmungum sem ekki verður séð fyrir endann á,“ sagði Þórður Harðarson, prófessor og yfirlæknir.
Hann taldi möguleika vera á því að stór hluti ungs fólks smitaðist. „Fræðilega gætum við staðið frammi fyrir því að stór hluti ungs fólks væri smitaður af alnæmi eftir örfáa áratugi,“ sagði Þórður á þessum tíma.
Þegar þessi ótti var uppi hafði AIDS ekki verið greint í Íslendingi þótt mótefni hefði fundist í fjórum einstaklingum. Í frétt Eiríks Jónssonar blaðamanns í DV er sagt að það væri einungis spurning um tíma hvenær sjúkdómurinn bærist til Íslands með þessum skelfilegu afleiðingum. „Ég held að stúlkur sam hafa samfarir við útlendinga geri sér í 95 prósent tilfella ekki grein fyrir í hvaða hættu þær eru að stefna sjálfum sér,“ sagði Þórður.
Varaði við sýktum vændiskonum
Fram kom í greininni að ástandið væri einna verst í Danmörku.
„Ekki kann ég neina skýringu á því hvers vegna Danir hafa farið svona illa út úr þessu en vera má að frjálslyndi þeirra í ástamálum á undanförnum áratugum valdi þar einhverju,“ sagði Þórður yfirlæknir. Hann varaði sérstaklega við sýktum vændiskonum sem gætu valdið ægilegu tjóni „séu þær iðnar við störf sín“.
Því er lýst í grein DV að uppi hafi verið raddir um að setja smitaða einstaklinga í einangrun strax og greining liggur fyrir. Þá er því velt upp hvort mögulegt sé að lögbinda notkun á smokkum til að hefta útbreiðslu veirunnar.
„Og hugsanlega ætti fólk alls ekki að hafa samfarir við aðila sem ekki hefur farið í blóðprufu,“ sagði Þórður.
Merki í nafnskírteini
Í máli Þórðar kemur fram athyglisvert viðhorf og þá sérstaklega í ljósi þess hvernig umræðan er um Covid í dag þar sem lagt er til að hömlur verði settar á þá sem ekki hafa fengið bólusetningu. Yfirlæknirinn var spurður um það hvort ekki væri ráðlegt að taka blóðprufu af allri þjóðinni og taka upp einhvers konar skráningu. Og þá hvort ekki ætti að setja merki í nafnskírteini manna.
„Það getur komið að því að einhvers konar skráning verði nauðsynleg. Þetta er alvarlegra mál en fólk gerir sér almennt grein fyrir. Stundum hef ég verið spurður að því hvort líkja mætti alnæmi við syfilis, sjúkdóm sem þótti ólæknandi í eina tíð. En þessi tvö fyrirbæri er ekki hægt að bera saman. Syfilis brennur út af sjálfu sér og hættir að smita á ákveðnu stigi. Það gerir alnæmi aftur á móti ekki. Hann smitar stöðugt og menn geta gengið með hann svo árum skiptir án þess að vita af því. Í því felst óhugnaðurinn,“ segir hann.
Rætt var um að skylda alla sýkta til að láta skrá sjúkdóminn í skilríki sín.
Alið var á ótta við sjúkdóminn og hina sýktu næstu árin. Lýsandi fyrir það var frétt Eiríks Jónssonar í DV árið 1987 þar sem eyðnisjúk kona kom við sögu. „Þetta er hætta sem lögreglumenn og hjúkrunarfólk verða að leggja sig í. Við vissum ekki að stúlkan væri
eyðnisjúklingur þegar hún var handtekin,“ sagði Guðmundur Hermannsson yfirlögregluþjónn í samtali við DV eftir að 27 ára gömul kona, sem haldin var eyðni braust inn á barnaheimili við Mánagötu í Reykjavík og reyndi að nema barn sitt á brott.
Konan hafði verið svipt umráðarétti yfir fjögurra ára dóttur sinni. þegar lögreglumenn komu á vettvang hafði stúlkan brotið rúðu í útihurð með berum hnefa og var fyrir bragðið alblóðug. Lenti hún í ryskingum við gæslukonu innandyra áður en lögreglumenn skökkuðu leikinn. Þessi frétt DV varð uppsláttur blaðsins.
Ástæðulaus ofsahræðsla
Þessi ofsahræðsla var ástæðulaus. Áratugum eftir að talið var að sjúkdómurinn gæti ógnað þjóðinni og mannkyni öllu var staðan sú að 180 manns gengu með veiruna. Alls höfðu 220 manns greinst árið 2011. Þar af höfðu 40 dáið vegna eyðni.
Þeir sem ganga með veiruna í dag lifa flestir ágætu lífi. Sjúkdómnum er haldið niðri með lyfjagjöf sem að vísu mun standa ævilangt, ef að líkum lætur. Lyfin gera það að verkum að veiran er ekki lengur í blóðinu og þeir því ekki smitandi. Þeir sem hafa greinst munu því geta lifað lengi og notið fullra lífsgæða. Hugmyndir um að skrásetja alla sýkta eru því fráleitar.
Fólk sem tekur reglulega lyf og hefur ekki veiruna í blóðinu er nánast ósmitandi: „Og þetta hefur skipt geysimiklu almennt séð – við vitum að það eru fordómar til staðar, en mér finnst þetta hafa spilað svolítið inn í að breyta þessu, sérstaklega fyrir fólk sem er með eigin fordóma. Þetta hefur hjálpað mjög mörgum, bara vitandi að þeir eru ekki smitandi, eru að taka sín lyf, veiran er ekki að hafa áhrif á ónæmiskerfið og þeir munu vonandi lifa lengi og eiga heilbrigt og gott líf,“ sagði Bryndís Sigurðardóttir smitsjúkdómalæknir í samtali við RÚV undir lok ársins 2014.
Greinin birtist af uppistöðu fyrst í Stundinni árið 2015. Höfundur er sá sami þá og í nýrri uppfærslu.